علاء الدوله سمنانى
مقدمه 23
مصنفات فارسى ( فارسى )
و پسند او دربارهء سماع آنگاه صورت كمال مىپذيرد كه خواننده پس از بررسى سر سماع به باب ششم ما لا بد نيز رجوع كند . از رسالهء سر سماع يك نسخه به شمارهء ( 11 - م مجاميع فارسى ) در مجموعهء رسائل او ( برگهاى 189 پ - 193 پ ) موجود است « 12 » كه من براساس همين نسخه آن را در اين مجموعه آوردهام . البته در تصحيح رسالهء مورد بحث از نسخههاى ما لا بد ، باب ششم آن - كه در سماع و شرائط آن است - به عنوان نسخ كمكى استفاده كردهام . * آداب السفرة / دومين رسالهء اين مجموعه - كه يكى از كوتاهترين نگاشتههاى پير بيابانكى نيز هست - رسالهاى است در ادبها و دقيقههايى كه سالك مىبايست به هنگام خوردن و آشاميدن رعايت كند . بعضى از نكتههايى كه در اين رساله مطرح شده است در ديگر آثار سمنانى نيز ديده مىشود و از مجموع آنها چنين استنباط مىگردد كه پير بيابانكى به هيچ عنوان افراط و تفريط سالك را در شرب و اكل نمىپذيرفته ، و با آنكه عقيده داشته است كه اگر سالك طيب لقمه نگاه دارد و آدابى را در خوردن و نوشيدن مرعى دارد « اين لقمهء سفلى ظلمانى ممد قواى روح علوى نورانى گردد كه منشأ اخلاق حميده و آداب مرضيه تواند شد » « 13 » ، بااينهمه ترك اكل و شرب را حتى در خلوت ، و نيز در مراحلى كه سالك متجلى به تجليات خاص مىگردد روا ندانسته « 14 » ، همچنانكه به شره و حرص خوردن سالك را نيز عملى ناپسند و مذموم دانسته است « 15 » .
--> ( 12 ) . طرازى ، فهرست مخطوطات 1 / 21 ، استاد احمد منزوى ، فهرست نسخههاى خطى فارسى 1193 ( 13 ) . آداب السفرة ، بند 2 ( 14 ) . چنان كه يكى از مريدان او متجلى به تجليات صفات بوده و از غذا خوردن ابا مىكرده و سمنانى تا حد ترك كردن و راندن او از خود پيشرفته تا او را به اكل و شرب وادار كرده است - چهل مجلس 78 ( 15 ) . پسندهاى مشايخ صوفيه در خوردن و آشاميدن به هنگام سلوك تفاوتهايى دارد . چنان كه بعضى حيوانى را تجويز ، و بعضى تحريم كردهاند . بعضى تنها خوردن سالك را مجاز دانسته و بعضى در جمع خوردن را اصل گرفتهاند و عدهاى نيز افراط و تفريطهايى در خصوص اكل و شرب كردهاند ، از اينجاست كه ابن جوزى بر هر دو جانب افراطگرا و تفريطگرا به درستى و نادرستى مىتازد - تلبيس ابليس ، صص 3 - 160